Alcohol, coke en burn-out bij succesvolle ondernemers: de prijs van de kick (1)

Ben je ondernemer/DGA en heb je met keihard werken, en met behulp van alcohol en coke ter ontspanning, een succesvol bedrijf opgebouwd? Tien tot misschien wel twintig mensen werken er inmiddels. Je bent succesvol. En regelmatig drink je dus te veel alcohol, gebruik je af en toe een lijntje coke terwijl je diep vanbinnen weet dat dit niet goed gaat. Je weet het, je wilt het veranderen, maar doet het niet. 

In deze blog ga ik dieper in op dit verschijnsel van hard werken en ontspannen met verdovende middelen. Een heilloze en vrijwel zeker doodlopende weg die vaak eindigt in een burn-out of erger. Ik ken dat gedragspatroon uit eigen ervaring. In plaats van ontspanning bracht het mij een faillissement en kostte het mij bijna mijn leven. Dat ik weer oprees als een feniks uit zijn as, had ook met wilskracht te maken — de wilskracht die ik gebruikte voor mijn werk, maar op een andere manier ingezet.

Als Bachelor of Social Work met bijna 30 jaar ervaring in de verslavingszorg, ervaringsdeskundig coach, lid van de Vereniging van Ervaringsdeskundigen én geregistreerd bij Registerplein, leg ik je in deze blog uit hoe je uit de negatieve spiraal komt en waar je het begin vindt om opnieuw een zinvol en gezond ondernemend leven op te bouwen.

Mateloosheid als oneindige bron van energie

Menig ondernemer is een mateloos mens. Het is de motor onder alles wat je doet. Je zet door waar een ander stopt, je werkt door als de zon allang onder is, je neemt risico's waar een ander bij de gedachte alleen al misselijk wordt. Dankzij die mateloosheid gebeurt het. Er ontstaat iets: jouw bedrijf, met een naam en een eigen plek in de wereld. En elke keer als het lukt om je bedrijf te doen groeien, krijg je een stevige kick en ga je weer door.

Ik ben zo'n man. Iemand met een enorme drive, iemand die doorgaat waar anderen allang afhaken. En precies die stuwende kracht hielp mij, toen ik in de dertig was, eerst grenzen te doorbreken en mijn ontwerpstudio op te bouwen. Maar later werkte die kracht niet voor mij, maar tegen me. Als ondernemer en als mens ging ik mateloos over mijn grenzen, en (de waarheid gebiedt me dit te zeggen) ook af en toe over andermans grenzen. Daarmee verloor ik veel: mijn bedrijf, mijn geld en mijn zelfvertrouwen. Mijn lief verloor ik niet — mijn vrouw bleef, wonder boven wonder. Maar na het faillissement en de daaropvolgende afdaling in mijn onderwereld stierf ik bijna aan de negatieve kant van de mateloosheid: zelfdestructie met drank en pillen.

Van pionieren naar organiseren: leren loslaten en delegeren

Als startende ondernemer, als pionier, doe je meestal alles zelf. Verkopen, bouwen, problemen oplossen en op zondag de administratie. Je begint vroeg en eindigt laat. Elke dag sta je op scherp en elk succes geeft een kick. Want zo werkt het: bij elke deal, elke overwinning, elk brandje dat jij blust, elk compliment dat je krijgt, maakt je brein dopamine aan, de beloningsstof — een neurotransmitter — die je laat ervaren dat je leeft. Het geeft betekenis aan je inspanning en je leven.

Maar als je bedrijf groeit tot misschien wel tien tot twintig mensen, vraagt het iets anders van je. Geen gepionier, maar organiseren: structuur aanbrengen, bedrijfsprocessen vastleggen en deelbaar maken, en of je nu wilt of niet: periodiek overleg. In de praktijk gaat het dus om leren loslaten en verantwoordelijkheden leren delegeren. Die fase heet de rationalisatiefase: het punt waarop het bedrijf niet alleen meer groeit door jouw persoonlijke inzet en zoveel mogelijk alles zelf doen, maar door je vermogen om te organiseren.

Delegeren betekent dat anderen een deel van jouw werk doen en daar ook fouten in maken. En als je dus niet oppast, zit jij 's morgens vroeg toch weer alle data van de onlineactiviteiten te monitoren, lees je mails en bemoei je je overal mee. En dat is contraproductief.

Delegeren betekent ook minder kick, minder dopamine. Je brein, dat in de startupfase leeft van het dagelijkse snelle scoren, valt soms stil. En ondernemers met een karaktertrek van mateloze mateloosheid gaan 'op jacht'. Succesvolle ondernemers worden graag gezien, gevraagd en vooral uitgenodigd voor feestjes. En als je al drank en pillen gebruikt ter ontspanning van het harde werken, gebeurt nu het tegenovergestelde: je haalt nachten door om op die manier de dopaminekick te krijgen. In het glas, in het lijntje, in de pil die de nacht moet redden en niet te vergeten eindeloos scrollen, snelle shotjes dope. Je wordt wakker in Barcelona en vraagt je af: hoe ben ik in godsnaam hier nu weer beland... Als je dat soort grenzen niet overschrijdt en het wat dichter bij huis houdt, ben je misschien eindeloos je telefoon aan het checken. Vooral apps die je bedrijfsactiviteit monitoren, vragen voortdurend je aandacht.

En dan zegt je lichaam: zoek het maar uit, ik doe niet meer mee

In de pioniersjaren van je bedrijf vraag je alles van je lichaam en geest. Korte nachten, lange dagen, eten achter de laptop, drank om te ontladen en uiteindelijk coke om door te kunnen bouwen: het is bijna normaal.

Vanuit mijn jarenlange ervaring met coaching op directieniveau weet ik dat uppers en downers — stimulerende en dempende middelen — geen uitzondering meer zijn.

In de kracht van je leven kan je lichaam dat redelijk hebben. Je herstelt vaak binnen een dag. Maar rond je vijfenveertigste niet meer. Onderzoek van Stanford Medicine laat zien dat het lichaam rond die leeftijd een eerste verouderingsgolf doormaakt, en dat vooral de lever het daarbij zwaar heeft: het lichaam breekt alcohol en vet opeens veel minder goed af (lees in deze blog meer over dat biologische kantelpunt en het onderzoek van Stanford). Je katers worden groter. Herstel duurt al snel een dag of drie ... En zo ontstaat de vicieuze cirkel: je hebt steeds meer middelen nodig, maar de paradox is dat je steeds minder kunt verdragen, steeds vaker ziek bent, uitgeput. Vaak vermomd als burn-outklachten. Waar je dan — door je lichaam gedwongen — hulp voor zoekt. Maar dat is feitelijk alleen maar symptoombestrijding.

Mateloosheid als symptoom

Ter illustratie even wat persoonlijks over mij. Lang dacht ik dat mijn mateloosheid gewoon een karaktertrek was. Tot het door opvoeders en later anderen steeds vaker gelabeld werd als afwijkend gedrag, met bijbehorende straffen en of sancties et cetera (mijn hele verhaal lees je hier).

Zelf vond ik, toen ik in de twintig was, het begrip bourgondisch leven bij mij passen. Mijn liefde voor zon en wijn, volop te vinden in Frankrijk. Een pure levensgenieter, een hedonist, ik was iemand die het leven met beide handen aangreep en er volop van genoot (daarbij vergeet ik dan maar de ondraaglijke katers tussen de wijnvelden): Wein, Weib und Gesang. Maar wat ik niet zag, en gewoon niet wist, is dat die mateloosheid een symptoom van iets diepers was en is. Dat er onder al die mateloze energie en dat doorzettingsvermogen een deel van mij zit dat het moeilijk heeft. Een deel dat oude pijn niet kan voelen en niet kan dragen, en dat alleen maar rust kan vinden met behulp van verdovende middelen.

Alcohol drinken en Xanax slikken bleken niet mijn probleem. Bier, wijn en wodka drinken was mijn oplossing voor een probleem dat ik niet kende en onbewust niet durfde aan te kijken.

Tegelijkertijd was en is diezelfde mateloosheid ook de bron van mijn levenskracht, en juist dat maakte het zo verwarrend.

Het beschermende, verdovende deel in mij is niet mijn vijand. Het deed zijn best mij te beschermen tegen iets wat te groot, te pijnlijk was om te voelen. Het verdiende geen straf, maar een luisterend oor om de boodschap van de verdoving te begrijpen. Een mens die niet luistert naar de signalen van zijn lichaam, blijft de oplossing zoeken in de volgende kick en verdoving en brandt zichzelf dus letterlijk op.

De oplossing moet je dus zoeken in de vraag: wat vertelt mijn lichaam mij? Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan.

Waarom niemand de hoogfunctionerende drinker kan tegenhouden

Iemand die zichtbaar afglijdt in het misbruik van drank en pillen, wordt meestal door zijn omgeving daarop aangesproken, want de effecten van het gebruik zijn niet te missen. Maar bij een functionerende ondernemer werkt dat net een ietsiepietsie anders: want jij levert nog (minder dan je werkelijk zou kunnen, maar vaak nog meer dan de gemiddelde medewerker). Je haalt je omzet, je komt je afspraken na, je staat op de borrel met een glas in je hand net als alle anderen. 'Hoogfunctionerende alcoholist' is zo'n term die daarvoor vaak wordt gebruikt (met het label alcoholist ben ik het overigens niet eens: een mens ís zijn verslaving niet. Je bent geen alcoholist, je bent een mens die worstelt met alcohol).

Zo was het bij mij ook. Van buiten was ik een mooie man, charismatisch, aantrekkelijk, vlotte babbel, maar van binnen voelde ik mij een slagveld. Ik leefde jaren als twee mensen: de een die alles aankon en de ander die 's nachts in het donker de demonen tegenkwam.

Zolang niemand het ziet, wil je het zelf ook niet zien. En bij een ondernemer houdt het masker langer stand dan bij wie ook. Want waar de omgeving een zichtbaar lijdende ander allang corrigeert, krijg jij nog applaus, ondanks je steeds onvoorspelbaarder gedrag.

De bodem van de put

Ondernemers die doorgaan op de weg van verdoving en demping — en laten we wel wezen: keihard werken zonder dempende middelen is óók een verslaving; de workaholic is net zo verslaafd als de drinker, de snuiver of de roker — eindigen in een verslaving aan alcohol, pillen of porno, in eetstoornissen of in burn-outklachten. En luister je dan nog steeds niet naar je lichaam, dan loop je een groot risico op een hartinfarct of andere levensbedreigende ziekten, en dus op een veel te vroege dood.

Ik ken dit proces van aftakeling en zelfdestructie als geen ander, omdat ik de negatieve spiraal omlaag tot op de bodem van de put heb doorleefd. Ik schrijf dit niet om je bang te maken, dat werkt toch niet. Ik schrijf het omdat jij die dit tot hier leest misschien nu ergens in een proces verkeert waar ik ook was. Misschien ben je nog niet zo ver afgezakt als ik toentertijd, maar misschien sta je toch dichter bij de rand van de afgrond dan je durft toe te geven.

En ik schrijf het omdat er ook een weg uit het doolhof is. Die weg vond ik 28 jaar geleden (zoals eerder aangegeven: lees het in mijn verhaal), en daarom ben ik nu, in de zeventig, nog volop actief en vitaal. Met mijn mateloosheid ...

Je weet het, je wilt het, en je doet het niet: de kern van verslaving

Dit is de kern van verslaving en verdoving: dat je het niet verandert, is geen karakterzwakte. Je kunt niet veranderen — zelfs niet met je ijzeren wilskracht — zolang je niet begrijpt hoe het werkt. Het is systeemlogica. Het deel dat verdooft is hetzelfde deel dat jou al die jaren beschermt. En het geeft zijn werk niet op omdat jij een goed voornemen hebt (als je je ellendig voelt en denkt: 'Ik wil dit niet meer'). Een goed voornemen gaat altijd uit van een stip aan de horizon: morgen stop ik ermee. Of: vanavond stop ik ermee. Maar dat werkt niet, die horizon komt nooit dichterbij. Je hebt een goed gevoel over jezelf omdat je dat voornemen hebt (= dopamine!) en als het avond is denk je: ach, eentje kan geen kwaad. En het hele circus begint weer van voren af aan...

Begrijp me goed: wilskracht alleen haalt je niet uit een verslaving. Dat is de leugen waarmee ik mijzelf jarenlang overeind hield. Maar die enorme wilskracht en mateloosheid waarmee je je bedrijf opbouwde, is opeens een levensreddende kracht zodra je die combineert met een waarachtige keuze. Niet morgen, maar hier en nu: hier en nu drink ik niet, hier en nu snuif ik niet, hier en nu neem ik pauze, hier en nu leer ik delegeren. En dat houd je vol als je je wilskracht inzet om de consequenties van stoppen met contraproductief gedrag te aanvaarden, wat er ook gebeurt. Ook als je wurgende craving naar middelen hebt: toch wilskracht en focus houden. Overigens: vergeet niet dat zomaar stoppen met drank en pillen gevaarlijk kan zijn. Een bezoek aan je huisarts (of anoniem advies via een hulplijn) is daarom van (levens)belang. De fysieke onthouding van alcohol stopt bij de meeste mensen na dagen tot enkele weken, maar benzodiazepinen zoals Xanax vergen vaak veel langer geduld. Dat gezegd hebbende: in de psychologische onthoudingsverschijnselen, zoals onrust, prikkelbaarheid, opkomende gedachten en reactief gedrag, vind je het echte werkveld waarin je aan de slag moet.

Wil je vrij blijven van destructief gedrag, dan zul je aan de reis naar binnen moeten beginnen om jezelf te leren kennen, maar dan ook wérkelijk te leren kennen. Carl Gustav Jung (1875–1961, de Zwitserse psychiater) noemt die reis naar binnen het individuatieproces: het levenslange proces van worden wie je in essentie al bent. Zo'n proces begint zelden vroeg in een leven. Meestal komt het rond het midden, wanneer je omkijkt naar alles wat je bereikt hebt en je je afvraagt wat eigenlijk de zin van alles is. Vaker begint het in een existentiële crisis — waarbij leven en dood een rol spelen — die alles wat je opbouwde afbreekt.

Het klinkt zo simpel, maar hoe verander je nu werkelijk

De meeste 'worstelaars met verslaving' hebben al van alles geprobeerd. Maar zolang het bij symptoombestrijding blijft, verandert er niets en zak je steeds verder weg in de negatieve spiraal.

Zelf ben ik nog altijd mateloos. En ondanks het feit dat velen — leraren, neurologen, psychologen, coaches — mij als ADHD'er bestempelden, heb ik dat label altijd geweigerd. Dat was mijn keuze (en wie het label wél houvast geeft, gun ik dat van harte). Maar mijn brein werkt anders. Zo simpel is dat. En daar heb ik mee leren omgaan zonder het te verdoven.

Ik heb mijn brein en die energie leren gebruiken. Die energie hielp mij uit de put overeind te krabbelen en opnieuw een succesvol bedrijf op te bouwen, en tegelijkertijd begeleid ik al meer dan 25 jaar mensen met verslavingsproblematiek.

Herken je jezelf als ondernemer of directeur in de mateloosheid, in het verbergen, in het glas dat elke avond de knop moet omzetten? Dan hoeft dat niet het begin van je ondergang te zijn, de afdaling in je persoonlijke put. Integendeel: het kan het begin zijn van de reis naar binnen, naar wie je in essentie werkelijk bent en hoe je met jezelf en de omstandigheden omgaat.

Met mijn Matroesjkamodel (gebaseerd op de matroesjka, de nestpop: een serie poppen die in elkaar passen) kun je de reis naar binnen maken om zo jezelf en de oorsprong van bijvoorbeeld je destructiviteit te leren kennen.

Die weg begint niet in je hoofd, niet in je gedachten, niet in doelen op de lange termijn. De weg uit de verdovingshel, uit de burn-out, uit je uitputting begint bij je lijf: weer leren voelen in plaats van verdoven. Dankzij dat voelen begin je te leren hoe je zenuwstelsel werkt en wat voor boodschappen het probeert te geven.

Hoe je naar die boodschappen leert luisteren en er een adequate strategie voor kunt ontwikkelen, vertel ik je in de volgende blog, 'Onvoorwaardelijk leren voelen', die ik volgende week publiceer.

Cees Franke

Hoorn, 6 juli 2026

Cees Franke (Hoorn) is coach, kunstenaar, auteur en ervaringsdeskundige met meer dan 40 jaar ondernemerservaring en 30 jaar ervaring in de verslavingszorg, burn-outbegeleiding en zingevings- en identiteitsvraagstukken. Hij is Bachelor of Social Work, als ervaringsdeskundig coach geregistreerd bij Registerplein en lid van de Vereniging van Ervaringsdeskundigen. Cees kent de weg uit eigen ervaring: zijn verslaving aan alcohol en oxazepam (Xanax) bracht hem tot op de bodem van de put. De weg terug vond hij 28 jaar geleden, en sinds zo'n 25 jaar geleden begeleidt hij mensen - waaronder ook veel ondernemers en directeuren - die worstelen met mateloosheid, middelengebruik en de vraag waar het in hun leven werkelijk om gaat. Hij is auteur van 'Nuchter leren leven'. Meer over Cees en zijn verhaal lees je op www.ceesfrankecoaching.nl.