Stanford onderzoek verklaart waarom zoveel mensen in hun midlife vastlopen met alcoholgebruik.

Het biologische kantelpunt op je 44e: waarom je lichaam alcohol plotseling niet meer aankan.

Een terugkerend patroon

Dertig jaar geleden crashte ik rond mijn 41e met mijn alcohol- en pillengebruik. Jarenlang had mijn lichaam het aangekund, totdat het niet meer ging. In plaats van dat 'ik dronk, werd ik gedronken'. Mijn manier van omgaan met traumatische ervaringen en stress had mijn lichaam langdurig weten te weerstaan maar toen zei mijn lijf: tot hier en niet verder.

Ik dacht altijd dat dat kwam omdat je maar een beperkte tijd je lijf kan misbruiken: ongeveer zo'n 25 jaar. En aangezien de meeste mensen ergens tegen hun twintigste beginnen met alcohol, klopt dat wel met de leeftijd waarop het misgaat.

Nu, bijna 72 jaar, werk ik al een aantal jaar als bewustzijnscoach en zie ik dit exacte patroon keer op keer terugkomen. Mensen tussen de 40 en 50 jaar komen bij me - niet omdat ze ineens meer zijn gaan drinken, maar omdat hun lichaam ineens anders reageert. Het herstel duurt dagen in plaats van uren. De stress die ze probeerden weg te drinken, stapelt zich alleen maar op. En als ze een avondje voor de lol zijn wezen stappen, duurt het dagen voordat ze ervan hersteld zijn.

"De katers zijn heviger en het duurt dagen voor ik er weer een beetje ben," hoor ik vaak. En ze vragen zich af wat er mis is met hén. Jarenlang kon ik alleen maar bevestigen dat dit een herkenbaar patroon was. 'Je kunt ongeveer 25 jaar ongestraft veel gebruiken,' zei ik dan, 'maar dan wacht het ziekenhuis, het gekkenhuis of de dood.' Zonder te weten wáárom dit precies rond die leeftijd gebeurt.

Wetenschappelijke bevestiging van dit patroon

Totdat ik laatst - op zoek naar informatie over veroudering en voeding voor mijn cliënten - een bijzonder onderzoek op internet vond dat verklaart wat ik al jarenlang in mijn praktijk tegenkom.

In augustus 2024 publiceerde Stanford Medicine een onderzoek in Nature Aging waarbij wetenschappers 135.000+ moleculen en microben analyseerden bij 108 mensen tussen 25 en 75 jaar. Hun conclusie was verrassend: veroudering verloopt niet geleidelijk, maar in dramatische golven.

De eerste grote verouderingsgolf? Die vindt plaats rond je 44e levensjaar. En een van de meest opvallende ontdekkingen: de enzymen die alcohol afbreken worden rond dit levensjaar dramatisch minder efficiënt.

Wat er gebeurt als biologie en levensfase samenvallen

Dit biologische kantelpunt valt precies samen met de meest veeleisende fase van je leven. Als veertiger stapelt de druk zich op: carrière die om prestaties vraagt of juist teleurstelt, kinderen in de puberteit, ouders die kwetsbaar worden, financiële zorgen over hypotheek en toekomst.

En wat gebeurt er? Veel mensen grijpen juist in deze periode naar alcohol om te ontspannen. Een glas wijn om tot rust te komen. Een biertje om de dag af te sluiten. Borrels om stress af te reageren.

Maar hier is het probleem: net op het moment dat je mogelijk meer gaat drinken om met stress om te gaan, kan je lichaam alcohol veel minder goed verwerken. Je lever breekt alcohol langzamer af - minder efficiënt dan voorheen - dezelfde hoeveelheid blijft daardoor langer in je systeem, veroorzaakt meer schade, en je herstel duurt veel langer.

Het resultaat is een neerwaartse spiraal. Alcohol als symptoombestrijding werkt niet langer - sterker nog, het maakt alles veel erger. Je coping mechanisme faalt precies wanneer je het het hardst nodig denkt te hebben. Je bouwt steeds meer stress op, zowel mentaal als fysiek.

Signalen dat je dit kantelpunt hebt bereikt

Hoe weet je nou of je dit biologische kantelpunt hebt bereikt? 

Je katers zijn veel zwaarder dan vroeger, zelfs na 'normale' hoeveelheden. 

Je hebt dagen nodig om te herstellen in plaats van uren. 

Je slaap is slechter, je energieniveau is constant laag. 

Je bent prikkelbaarder, je concentratie is slechter, je functioneren op je werk gaat achteruit. 

Je merkt dat je alcohol 'nodig hebt' om te kunnen ontspannen. 

Anderen maken er opmerkingen over. 

Je voelt je schuldig of schaamt je over je drinkgedrag.

Waarom dit inzicht belangrijk is

Als coach voor mensen met verslavingsproblematiek herkende ik dit patroon dus niet alleen bij mijzelf maar ook bij mijn cliënten tegen de middelbare leeftijd. Velen komen rond hun 40e bij mij omdat ze vastlopen en burn-outachtige klachten krijgen. Hun lichaam geeft het signaal: dit kan niet langer.

Dit Stanford onderzoek neemt een gedeelte van de schaamte weg. Het laat zien: dit is niet alleen maar persoonlijk 'falen'. Het is biologie plus levensfase plus coping. Máár het vraagt wel om actie: doorgaan betekent steeds meer fysieke schade.

De volgende verouderingsgolf (rond 60 jaar) raakt je immuunsysteem en nieren - beide worden verwoest door alcohol. Rond je veertigste is dus het moment om te handelen, nu je lichaam je nog een signaal geeft, voordat de schade onomkeerbaar wordt.

Want de schade is niet alleen fysiek. Ook in je dagelijks functioneren gaat het fout. Je kunt je heel lang verstoppen achter werkdruk, maatschappelijke omstandigheden, relatieproblemen. Maar waar het om gaat is dat jouw stress-management niet werkt - en als je eerlijk bent, heeft het nooit echt gewerkt. Het was waarschijnlijk alleen maar een overlevingsmechanisme dat je steeds dieper de afgrond in helpt.

Stop met struisvogelpolitiek

Wees je bewust van wat er feitelijk gebeurt als je drinkt en katers hebt. Erken wat er gebeurt. Je lichaam geeft je niet voor niets signalen. Luister ernaar. Dit is geen zwakte. Dit is een roep om hulp van je onbewuste gezonde deel in je dat versterkt wordt door biologische feiten. 

Die kater is niet iets wat weer overgaat en daarna is alles weer gezond. Nee!, Die kater is het bewijs dat jij jezelf de vernieling in werkt.

Geloof je het niet? 

Test het dan uit. Stop eens een tijdje met drinken. Voor de veertigers onder ons: misschien een goeie reden om met Dry January mee te doen en te zien wat er gebeurt als je geen alcohol drinkt.

Vind je moeilijk om niet te drinken, heb je veel trek?

Zoek dan eens naar mogelijk onderliggende oorzaken. Als alcohol symptoombestrijding is, wat probeer je dan te verdoezelen? Stress? Trauma? Angst? Eenzaamheid?

Zoek oplossingen die bewezen werken: therapie of coaching om onderliggende problemen aan te pakken, stressmanagement technieken die echt werken, beweging als uitlaatklep, mindfulness of meditatie, professionele hulp bij verslavingsproblematiek.

Je staat er niet alleen voor. Dit biologische kantelpunt rond je 44e - dat is universeel. Maar wat eronder ligt - de redenen waarom je drinkt, wat je al jaren probeert weg te duwen - dat vraagt om échte aandacht. En daar is hulp voor.

Luister naar de wijsheid van je lichaam

Je lichaam is wijzer dan je denkt. Als het signalen afgeeft dat iets niet meer werkt, luister dan.

Dit biologische kantelpunt rond je 44e is geen straf. Het is een kans. Een wake-up call. Je lichaam zegt: "Let op, dit gaat de verkeerde kant op. Nu is het moment om iets te veranderen."

Die keuze om te stoppen, om hulp te zoeken, om de echte problemen onder ogen te zien - die heeft mij op 27 mei 1998 mijn leven weer teruggegeven. Jij kan dat ook. 

Wetenschappelijke nuance: beperkingen van het onderzoek

Eerlijkheidshalve moet ik vermelden dat dit Stanford onderzoek ook beperkingen heeft. Het omvatte 108 deelnemers, allemaal uit de Stanford omgeving - een relatief kleine groep die mogelijk niet representatief is voor de algemene bevolking. Deelnemers werden gemiddeld 1,7 jaar gevolgd, relatief kort voor definitieve conclusies over levenslange verouderingspatronen. En sommige veranderingen kunnen verband houden met lifestyle factoren in plaats van puur biologische factoren.

Maar: ondanks deze beperkingen biedt het onderzoek een mogelijke wetenschappelijke verklaring voor patronen die ik - en met mij - veel professionals in de praktijk herkennen.

** Wetenschappelijke bron

"Nonlinear dynamics of multi-omics profiles during human aging" - Stanford Medicine, gepubliceerd in Nature Aging (augustus 2024)

https://www.nature.com/articles/s43587-024-00692-2

#verslaving #coaching #midlife #trauma #ervaringsdeskundigheid #dryjanuari #alcoholverslaving #herstel #burnout #stressmanagement